Apps & WebsitesWCAGWetgeving

Ruim 71 procent overheidswebsites niet digitaal toegankelijk

Door 2020-09-21september 29th, 2020Eén Reactie
  • Meer dan 70 procent overheidswebsites voldoet niet aan nieuwe toegankelijkheidswetgeving die op 23 september ingaat.
  • Ruim 4 miljoen Nederlanders met een beperking kunnen hierdoor nog steeds niet moeiteloos gebruik maken van websites van gemeenten, ministeries en overheidsinstanties.
  • Dit blijkt uit onderzoek van DigitaalToegankelijk.com onder 926 overheidswebsites.


Daags voor het verstrijken van de deadline voor de nieuwe toegankelijkheidswetgeving, voldoet ruim 71 procent van alle overheidswebsites niet aan de gestelde eisen. Dat betekent dat meer dan 4 miljoen Nederlanders met een beperking nog steeds niet moeiteloos gebruik kunnen maken van overheidswebsites. Dit blijkt uit onderzoek van DigitaalToegankelijk.com onderzoek onder 926 websites van Nederlandse overheidswebsites.

Digitale toegankelijkheid

Bijna een kwart van de Nederlanders kampt met een beperking. In een tijd waarin bijna alles zich online afspeelt, zijn veel (semi-)overheidswebsites nog niet goed toegankelijk voor deze groep. Sinds 1 juli 2018 is daarom het ‘Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid overheid’ van kracht. In dit besluit staat dat websites en mobiele apps van Nederlandse (semi-)overheidsinstanties moeten voldoen aan de toegankelijkheidseisen van de WCAG 2.1 AA. Zodat het voor mensen met een beperking ook mogelijk wordt om moeiteloos online een paspoort of parkeervergunning aan te vragen of je donorregistratie te regelen. Om dat te bereiken, zijn overheden en gemeenten verplicht om uiterlijk op 23 september  een toegankelijkheidsverklaring te plaatsen op hun website. 

Toegankelijkheidsverklaring

In een toegankelijkheidsverklaring staat aan welke toegankelijkheidseisen de website op dat moment voldoet. Ook moet in de tekst worden opgenomen welke acties de organisatie onderneemt om de site toegankelijk te houden. Volgens de overheid is deze verklaring niet alleen een verantwoording aan de politiek, maar ook een uitleg aan bezoekers van de website. Aan de verklaring moet ook een toegankelijkheidsonderzoek toegevoegd worden, waarin wordt gesteld in hoeverre de website al voldoet aan de toegankelijkheidseisen. 

Deze verklaringen worden gepubliceerd in het Register van toegankelijkheidsverklaringen. Uit dit register blijkt nu dat 71 procent van de websites niet of nauwelijks voldoet. 

Het register deelt websites in op vier niveaus, afhankelijk van de mate waarin de site op dat moment voldoet aan de toegankelijkheidseisen:

A. Voldoet volledig

B. Voldoet gedeeltelijk

C. Eerste maatregelen genomen

D. Voldoet niet

Websites die niet voldoen aan de eisen, hebben enkel een verklaring aangevraagd, nog geen toegankelijkheidsonderzoek gedaan (categorie C) of voldoen simpelweg helemaal niet (categorie D).

Wanneer een site gedeeltelijk voldoet (categorie B), betekent dit dat er een officieel toegankelijkheidsonderzoek is gedaan waaruit is gebleken dat de website nog niet 100 procent voldoet aan de eisen. Als deze groep wordt meegenomen in het onderzoek, kan gesteld worden dat zelfs 93 procent van de overheidswebsites niet volledig voldoet aan de WCAG-norm.

Robert Keus, oprichter van DigitaalToeganklijk.com: “De wet is op deze manier een wassen neus geworden. Digitale toegankelijkheid gaat over inclusiviteit en de bewustwording hiervan. Als samenleving willen we dat iedereen met de trein kan reizen of naar een supermarkt kan. Ook als je een beperking hebt. Hetzelfde zou moeten gelden voor de toegankelijkheid van websites. Door nu slechts om een inspanningsverplichting te vragen, zijn deze mensen nog steeds niet geholpen.

Helft (semi-)overheidswebsites niet geregistreerd

Veel (semi-)overheidswebsites missen in het Register van toegankelijkheidsverklaringen. Slechts 191 van de 355 gemeenten hebben hun verklaring geregistreerd in het Register van toegankelijkheidsverklaringen. Dat houdt in dat van bijna de helft van de gemeenten niet bekend is of zij voldoen aan de wetgeving of niet. Van de provincie-websites zijn enkel 9 van de 12 bekend in het register. De waterschappen doen het nog slechter, slechts 7 van de 21 waterschappen hebben hun verklaring geupload. 

Oprichter Eveline Ferwerda van de video accessibility tool scribit.pro en voormalig projectmanager van het Bartiméus Fonds: “Het is absurd dat de overheid de invoering van digitale toegankelijkheid zo voor zich uit kan schuiven. Het is een recht dat iedereen dezelfde toegang krijgt tot informatie en diensten – daar hoef je toch geen jaren over te beslissen, dat hoor je gewoon meteen goed te organiseren.” 

De uitdaging waar overheidswebsites nu mee geconfronteerd worden, is ook van toepassing op de zorg in Nederland. Daar bleek uit eerder onderzoek al dat 82 van 84 ziekenhuizen niet voldeden aan de toegankelijkheidsnorm.

Eveline Ferwerda vult aan: “Deze tendens toont aan dat er geen prioriteit is of geen stok achter de deur. Ik ben bang dat als er op termijn geen sancties worden ingevoerd, een toegankelijke digitale toekomst voor 4 miljoen Nederlanders nog lang op zich zal laten wachten.” 

Wetgeving lijkt wassen neus

De huidige wetgeving dwingt niet af dat overheidswebsites daadwerkelijk digitaal toegankelijk zijn vanaf de 23ste. Zoals op 6 mei jl. in dit artikel van Logius werd gesteld: “Het toepassen van de toegankelijkheidsnorm betekent niet dat op 23 september 2020 alle websites van jouw organisatie meteen volledig moeten voldoen aan alle eisen uit die norm. Dat kan ook niet altijd, omdat je bijvoorbeeld afhankelijk bent van je leverancier.

Dit betekent  dat overheden en gemeenten alleen een ‘inspanningsverplichting’ hebben. Een inspanningsverplichting houdt enkel in dat overheden en gemeenten moeten aantonen dat zij bezig zijn met het onderwerp door . een toegankelijkheidsonderzoek te publiceren. Een wassen neus, aangezien sommigeonderzoeken pas gepland staan voor 2021.

Zo wordt het doel van de eerdere besluitvorming die teruggaat tot 2006 totaal voorbijgestreefd. Geen enkele Nederlander met een beperking is hiermee geholpen. Dat zijn in Nederland zo’n 4 miljoen mensen (dyslexie en kleurenblindheid meegeteld). Terwijl de beloftes richting die groep al jaren geleden zijn gemaakt. 

Met de regelgeving zoals die nu is, zijn deze mensen de dupe van het overheidsbeleid en kunnen zij nog steeds niet moeiteloos gebruik maken van (semi-)overheidswebsites en documenten.

Achtergrondinformatie over de geschiedenis van wet- en regelgeving omtrent digitale toegankelijkheid 

Sinds 7 juli 2006 is digitale toegankelijkheid al bestuurlijk geregeld voor de Rijksoverheid in een Rijksbesluit. In 2008 zijn in het Nationaal Uitvoerings Programma e-overheid (NUP) afspraken gemaakt tussen alle overheidslagen. Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen hebben een bestuurlijke overeenkomst opgesteld over hoe de infrastructuur van de e-overheid gericht kan worden voor betere dienstverlening door de overheden aan burgers en bedrijven. Op 1 december 2008 hebben betrokken overheden hierover een akkoord getekend.

De Nederlandse wetgeving is gebaseerd op internationale afspraken: een VN-verdrag en een Europese richtlijn. De Tweede Kamer heeft begin 2016 besloten dit VN-verdrag uit te gaan voeren. Kort daarna ging ook de Eerste Kamer akkoord. Op 14 juli 2016 is het verdrag in werking getreden.

Sinds 1 juli 2018 is het Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid overheid van kracht. In het Besluit is bepaald dat websites en mobiele apps van Nederlandse overheidsinstanties moeten voldoen aan de toegankelijkheidseisen. Hierover moet verantwoording worden afgelegd in een toegankelijkheidsverklaring. Hiervoor gelden verschillende ingangsdata:

  • 23 september 2019 voor websites gepubliceerd na 23 september 2018
  • 23 september 2020 voor alle websites
  • 23 juni 2021 voor mobiele applicaties

Nu weten wij dat heel veel overheden heel goed hun best doen en dat er al veel goed gaat. Echter merken wij ook dat er weinig tot geen kennis is bij de overheden rondom dit onderwerp. Er worden nu massaal toegankelijkheidsonderzoeken uitgevoerd, maar de punten die hieruit komen, worden vaak langzaam of zelfs nauwelijks opgelost. Veel leveranciers hebben geen kennis over dit onderwerp. En daarnaast verdwijnt het van de agenda, aangezien men formeel gezien compliant is omdat zij het onderzoek hebben verricht en laten zien dat ze er mee bezig zijn.

Reageer op dit artikel Eén Reactie

  • Avatar Raph schreef:

    Toch jammer dat dit bericht niet wat meer achtergrondinformatie geeft over de verplichting die op 23 september ingaat. De berichtgeving gaat uit van een aanpak waarover toegankelijkheidsdeskundigen het inmiddels wel eens zijn dat die gewoon onvoldoende werkt. Daarom gooit de Europese richtlijn die de basis vormt voor de wettelijke verplichting het over een heel andere boeg. Lees vooral verder…

    Iedereen moet kunnen meedoen, ook online
    Over de achtergrond van de nieuwe toegankelijkheidsverplichting

    Voor veel overheden markeert de datum 23 september 2020 de inwerkingtreding van een wettelijke toegankelijkheidsverplichting. En het einde van een traject om de toegankelijkheid van de website te verbeteren en daarover een eigen verklaring te publiceren. Maar de datum markeert óók het begin van een nieuwe kijk op digitale toegankelijkheid. Voor 23 september 2020 leek het zo simpel: er was een norm voor toegankelijkheid en de beleidsmatige verplichting was dat aan die norm moest worden voldaan. Want hoe ingewikkeld kan het zijn om een norm toe te passen?

    Simpel blijkt simplistisch

    In de praktijk bleek dat behoorlijk tegen te vallen. De norm schrijft namelijk voor dat je volledig aan alle eisen moet voldoen om toegankelijkheid te mogen claimen. En dat lukte lang niet alle overheidsorganisaties. Niet in Nederland en net zo min in om het even welk buitenland[1]. Met als gevolg dat aan websites die aan bijna alle eisen voldeden toch het predicaat ‘voldoet niet’ moest worden toegekend. Dus ook als aanzienlijke vooruitgang was geboekt op het gebied van toegankelijkheid. Dat werkte bepaald niet stimulerend. Het gevolg: demotivatie en de overtuiging dat het voldoen aan de toegankelijkheidsnorm een praktisch onhaalbaar doel is.

    De verplichting om de norm toe te passen bleek ook een probleem op te leveren voor de beleidsmakers: tegenvallende doorwerking. Het aantal volledig toegankelijke websites dat kon worden gerapporteerd bleef ver achter bij de verwachting. En dat terwijl het ging om een heel relevant maatschappelijk doel: íedereen moet kunnen meedoen, ook in de digitale wereld.

    Van zwart-wit naar een gedetailleerder – en kleurrijker – beeld

    Aan de zwart-wit benadering is op 23 september 2020 een eind gekomen. Met de inwerkingtreding van het Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid overheid, die geldt voor alle overheidswebsites, is er niet langer een 1 op 1 koppeling tussen de norm en de verplichting. Behalve naar de website wordt óók gekeken naar de manier waarop de organisatie erachter omgaat met toegankelijkheid.

    In de Europese webtoegankelijkheidsrichtlijn die de basis vormt voor het Tijdelijk besluit is de nieuwe verplichting als volgt verwoord: “De lidstaten zorgen ervoor dat overheidsinstanties de noodzakelijke maatregelen nemen om hun websites en mobiele applicaties toegankelijker te maken door ze waarneembaar, bedienbaar, begrijpelijk en robuust te maken.” [2]

    De formulering stelt overheden in staat om stapsgewijs en planmatig te werken aan verbetering van de toegankelijkheid. Dat blijkt een positief effect te hebben. Bovendien komt door het woord ‘toegankelijker’ als vanzelf meer nadruk te liggen op wat al wél is bereikt, in plaats van wat nog niet is gelukt. Overigens zonder dat het een eenzijdig positief verhaal wordt, want de nog te verbeteren zaken staan gewoon in de toegankelijkheidsverklaring.

    Denken in ‘noodzakelijke maatregelen’

    Zolang niet kan worden aangetoond dat volledig aan alle eisen is voldaan zijn er maatregelen denkbaar. Heb je geen beeld van de toegankelijkheid van een website? De te nemen maatregel is een onderzoek op toegankelijkheid. Is er geen budget beschikbaar voor onderzoek en verbetering van de toegankelijkheid? De te nemen maatregel is het claimen van budget, liefst structureel, om aan de wettelijke verplichting te kunnen voldoen. Is er weinig betrokkenheid van het bestuur van de organisatie? Ontwikkel een beleidsplan digitale toegankelijkheid waarin concrete en haalbare doelen worden gesteld. Hebben de leden van het webteam onvoldoende kennis van toegankelijkheid? Organiseer een training. Blijkt uit het onderzoek dat nog niet aan alle eisen is voldaan? Breng per afwijking in kaart wat de oorzaak en het gevolg daarvan zijn, bepaal de te nemen maatregelen om de afwijking op te heffen en plan in wanneer de verbetering zal zijn doorgevoerd.

    Toegankelijkheidsverklaring

    Bovenstaande is slechts een bloemlezing uit de mogelijke maatregelen.
    De maatregelen dienen te worden opgenomen in de toegankelijkheidsverklaring. Het publiceren van die eigen verklaring maakt deel uit van de wettelijke verplichting. De eigen verklaringen bieden een veel gedetailleerder beeld van de staat van de toegankelijkheid van een website dan mogelijk was onder de ‘oude’ verplichting.
    Overigens moeten de eigen verklaringen voldoen aan een voorgeschreven model. Dat model vormt de basis van een online instrument dat het opstellen van een geldige toegankelijkheidsverklaringen eenvoudiger maakt: de invulassistent[3].
    Afhankelijk van de vorderingen zijn voor een website vier zogenoemde nalevingsstatussen mogelijk: A = voldoet volledig, B = voldoet gedeeltelijk, C = eerste maatregelen genomen en D = voldoet niet.

    Bij status A is het einddoel bereikt, bij B is een organisatie in control op het onderwerp webtoegankelijkheid, bij C is er aandacht voor het onderwerp en worden de eerste maatregelen genomen en bij D is dat nog niet het geval, enkel aan de verplichting om een toegankelijkheidsverklaring te publiceren wordt voldaan.
    Met het nemen van maatregelen kan pas worden gestopt als status A is bereikt. De andere statussen zijn stappen op weg naar A en hebben per definitie een tijdelijk karakter.

    Iedereen kan bijdragen

    Een belangrijke meerwaarde van de toegankelijkheidsverklaringen is dat het iedereen, inclusief de doelgroepen voor digitale toegankelijkheid, in staat stelt om bij te dragen aan de oplossing van het toegankelijkheidsvraagstuk. De eigen verklaringen zijn openbaar, dus iedereen kan zich een beeld vormen over de toegankelijkheidsfase waarin een website zich bevindt. En er vervolgens iets mee doen.

    Toezicht

    Toegankelijkheidsverklaringen zijn bedoeld om voor partijen in een toezichthoudende rol de drempel zo laag mogelijk te maken. In geval van een gemeentelijke website kunnen dat de leden zijn van een gemeenteraad, want de raad heeft immers een toezichthoudende bevoegdheid. Een raadslid kan daarbij worden ondersteund door lokale belangenbehartigers voor mensen met een functiebeperking. Verder is sprake van formeel interbestuurlijk toezicht (IBT). Dat wordt geregeld via de nieuwe Wet digitale overheid (Wdo) die in 2021 wordt verwacht.

    Feedbackmechanisme

    Tot slot is in de Europese webtoegankelijkheidsrichtlijn vastgelegd dat toegankelijkheidsverklaringen een feedback-mechanisme moeten bevatten. Wie tegen een toegankelijkheidsprobleem aanloopt kan dat melden bij de betreffende overheidsinstantie. Die moet de indiener van de melding informeren over de voorgang en de uitkomst ervan. Als de indiener niet tevreden is over de reactie, of die niet op tijd ontvangt, dan kan een klacht worden ingediend. En als de klacht niet naar tevredenheid of op tijd wordt behandeld kan een klacht worden ingediend bij de ombudsman.

    ________
    1: Benchmark test: 1117 European websites.
    http://checkers.eiii.eu/en/benchmarking/testrunresults/a6bc0b1d-598d-4c00-af2c-a0a073124c64
    2: Europese webtoegankelijkheidsrichtlijn 2016-2102, artikel 4.
    https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:32016L2102#d1e800-1-1
    3: https://www.toegankelijkheidsverklaring.nl

Laat een reactie achter

Skip to content